Nagły hałas, rozłąka z rodzicem, potwory, relacje z rówieśnikami – pociecha na kolejnych etapach rozwoju zmaga się z różnymi lękami. Dowiedz się, czego boją się dzieci, jak je wspierać i kiedy niepokój powinien być skonsultowany ze specjalistą.
Spis treści
Czego boją się dzieci – to musisz wiedzieć
- Lęki rozwojowe są naturalnym elementem dorastania i zmieniają się wraz z wiekiem.
- Niemowlęta reagują na rozłąkę z rodzicem, nagły hałas czy obce osoby, a przedszkolaki boją się burzy, lekarza, ciemności i potworów.
- W wieku szkolnym lęki często dotyczą wyników w nauce, relacji z rówieśnikami czy odrzucenia.
- Ważne, żeby dorosły spokojnie reagował na niepokój dziecka – pomocne jest nazwanie emocji i wysłuchanie malucha bez wyśmiewania czy presji.
- Jeśli lęk utrzymuje się długo i utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą.
Lęk u dziecka może martwić rodziców. Jest jednak naturalny, a jego rodzaj zmienia się wraz z wiekiem. Z dalszej części artykułu dowiesz się, jakie są charakterystyczne rodzaje lęków u niemowląt, przedszkolaków i starszych dzieci. Podpowiadamy też, jak wspierać malucha, gdy odczuwa niepokój.
Czym są lęki rozwojowe u dzieci?
Lęk jest stanem napięcia i niepokoju, który pojawia się w odpowiedzi na przewidywane czy wyobrażone zagrożenie. To odróżnia go od strachu, czyli reakcji na coś konkretnego, na przykład nagły hałas. Dziecko może więc odczuwać lęk, bo obawia się, że rodzic nie wróci po niego do przedszkola. Wystraszy się natomiast, gdy podbiegnie do niego nieznajomy, głośno szczekający pies. Dziecko na różnych etapach może odczuwać zarówno lęk, jak i strach.
Lęki rozwojowe u dzieci są naturalnym elementem dorastania. Różnią się na konkretnych etapach, bo wraz z wiekiem pociecha potrafi coraz lepiej rozumieć otaczający świat. Zapamiętuje więcej informacji i uczy się przewidywać. Stopniowo rozwija się też wyobraźnia, a to może prowadzić do lęku przed duchami, ciemnością i potworami.
Lęk u dzieci pojawia się w określonym momencie rozwoju, a następnie stopniowo słabnie. Maluch zdobywa nowe doświadczenia, dzięki czemu może poradzić sobie z trudnymi emocjami.
Zobacz też: Jak budować pewność siebie u dziecka każdego dnia?
Czego boją się dzieci? Wykaz lęków typowych dla danego wieku
To, czego boją się dzieci, zależy w dużej mierze od etapu rozwoju. Pamiętaj jednak, że lęki są kwestią indywidualną. Nie u każdego malucha wystąpi każdy z nich. Sprawdź, jakie są typowe dla konkretnego wieku lęki u dzieci.
| Wiek | Najczęstsze lęki |
| 0–6 miesięcy | nagłe i głośne dźwięki, zmiana otoczenia, utrata poczucia bezpieczeństwa |
| 6–12 miesięcy | obce osoby, rozstanie z rodzicem |
| 1–2 lata | hałas, zwierzęta, nowe miejsca, rozłąka z bliską osobą |
| 3–4 lata | ciemność, potwory, duchy, nieznane odgłosy |
| 5–6 lat | lekarz, szczepienie, burza, zgubienie się |
| 7–9 lat | szkoła, sprawdziany, ocena innych, niepowodzenia |
| 10+ lat | relacje rówieśnicze, wygląd, niepowodzenia szkolne, odrzucenie |
W pierwszych latach obawy dotyczą więc głównie bezpieczeństwa i rozłąki. Następnie są związane z rozwijającą się wyobraźnią, a po rozpoczęciu szkoły z akceptacją rówieśników oraz wynikami w nauce.
Lęki rozwojowe u niemowląt
Dla niemowląt charakterystyczny jest lęk separacyjny. Może pojawić się w drugiej połowie pierwszego roku życia. Maluszek zauważa, że mama lub tata zniknęli mu z oczu, ale nie jest w stanie ocenić, kiedy wrócą. Częstą reakcją jest wtedy płacz.
[[[PRODUKT:https://www.bobowozki.com.pl/pozostale-artykuly-p-waldin-lozeczko-owalne-7w1-z-materacem]]]
W pierwszych miesiącach bliskość opiekuna odgrywa kluczową rolę. Żeby zapewnić maluszkowi poczucie bezpieczeństwa, możesz zdecydować się między innymi na dostawkę do swojego łóżka. Taką funkcję ma łóżeczko Waldin. Dzięki niej maluszek może łatwiej poczuć Twoją bliskość podczas snu.
Inne typowe lęki rozwojowe u niemowląt to również:
- lęk przed nieznajomymi – dziecko coraz lepiej rozpoznaje twarze. Na kontakt z obcą osobą może reagować płaczem,
- nagły, głośny hałas – trzaśnięcie drzwiami, włączenie odkurzacza mogą sprawić, że dziecko mocno się wystraszy,
- zmiana otoczenia – z czasem maluszek coraz lepiej rozpoznaje znajome miejsca, a nowe wywołują w nim poczucie niepewności.
W chwilach lęku ważna jest reakcja opiekuna. Maluszka nie można zmuszać do kontaktu z obcymi tylko dlatego, że to oni chcą się przywitać. Ważne, by poczekać, aż dziecko będzie na to gotowe.
Lęki u dzieci w wieku przedszkolnym
Między 3. a 6. rokiem życia intensywnie rozwija się wyobraźnia. To pozwala dziecku wcielać się w role czy wymyślać ciekawe historie. Jednocześnie może nieść zagrożenie, bo pociecha wyobraża sobie, na przykład potwory pod łóżkiem. Niepokój wzbudzają również cienie na ścianie czy dziwne odgłosy dochodzące z korytarza. Takie lęki często sprawiają, że dziecko odmawia samodzielnego zasypiania.
[[[PRODUKT:https://www.bobowozki.com.pl/anex-air-q-wozek-spacerowy]]]
Zdarza się, że spacer jest źródłem niepokoju. Dobrze, by maluch miał wygodne, znane mu miejsce do odpoczynku, gdy odczuje lęk. Komfortowa spacerówka, na przykład Anex AIR-Q, da mu chwilę przerwy od spaceru czy zwiedzania.
Lęki u dzieci w wieku przedszkolnym dotyczą również:
- burzy – głośne grzmoty i błyskawice są dla dziecka trudne do przewidzenia, dlatego budzą niepokój,
- zwierząt – maluch może obawiać się szczególnie dużych, głośnych, szybko poruszających się zwierząt; nie rozumie, że na przykład pies chce się bawić, a odczytuje jego zachowanie jako niebezpieczne,
- lekarzy i szczepień – lęk może dotyczyć bólu, nieznanych narzędzi, poznania obcej osoby,
- rozłąki z rodzicami – rozpoczęcie przedszkola to dla dziecka często pierwsza regularna rozłąka z rodzicem na wiele godzin. Może wywoływać obawę o to, czy opiekun wróci i sprawiać, że pociecha płacze przy pożegnaniu lub protestuje już przed wyjściem z domu.
Pamiętaj, że na dziecięce lęki wpływa również to, co maluch na co dzień ogląda i co słyszy. Ważne, by treści były dobierane odpowiednio do wieku. Sceny, które na pierwszy rzut oka wydają się niegroźne, mogą być dla kilkulatka niezrozumiałe i wzmagać w nim niepokój.
Przeczytaj również: Jak wychować dziecko? 19 wskazówek, które warto stosować
Lęki u dzieci w wieku szkolnym
Wraz z wiekiem lęki u dzieci pochodzą mniej z wyobraźni, a wiążą się z codziennością. Szkoła tworzy wiele nowych sytuacji, w których pociecha może odczuwać niepokój. Lęk u dzieci w wieku szkolnym często jest związany ze:
- sprawdzianami czy odpowiedzią przy tablicy – dziecko może się obawiać złej oceny czy tego, że nie poradzi sobie jak pozostali,
- relacjami z rówieśnikami – często występuje strach przed odrzuceniem, konfliktem, wyśmianiem czy utratą miejsca w grupie,
- porażką w zawodach sportowych – dziecko może bać się, że przegra, rozczaruje rodziców czy trenera i że będzie porównywane z innymi.
Dzieci w wieku szkolnym stają się też bardziej świadome spraw, które wcześniej były dla nich niezrozumiałe i zbyt abstrakcyjne. Zaczynają rozumieć temat chorób czy śmierci. Dziecko może się obawiać, że zachoruje ono lub ktoś bliski. Częste bywają też pytania o to, co dzieje się po śmierci i czy rodzice zawsze będą obok.
U starszych dzieci dodatkowym źródłem napięcia bywają media społecznościowe. Lęk bierze się z porównywania się z innymi, z komentarzy czy z przeniesienia konfliktu ze szkoły do sieci.
Jak odróżnić naturalny lęk od problemu wymagającego wsparcia?
Nie jest tak, że każdy lęk u dziecka wymaga wsparcia specjalisty. To naturalne, że przez pewien czas pociecha chce zasypiać przy zapalonej lampce, a uczeń stresuje się przed sprawdzianami. Niektóre lęki pojawiają się i za jakiś czas stopniowo wygasają. Zdarza się jednak, że część z nich pozostaje na długo, wyróżnia się intensywnością, a dodatkowo ma silny wpływ na codzienne życie.
| Naturalny lęk rozwojowy | Sygnał, że dziecko może potrzebować dodatkowego wsparcia |
| pojawia się okresowo | utrzymuje się długo i nie słabnie |
| jest związany z określoną sytuacją lub etapem | obejmuje coraz więcej sytuacji |
| dziecko mimo obaw nadal uczestniczy w codziennym życiu | lęk prowadzi do rezygnacji z aktywności, na przykład zabawy z rówieśnikami |
| stopniowo staje się mniej intensywny | z czasem się nasila |
| po uspokojeniu dziecko wraca do aktywności | napięcie nie ustaje długo mimo wsparcia ze strony rodziców |
| nie powoduje dużych zaburzeń w codziennym funkcjonowaniu | pojawiają się częste problemy ze snem, bóle brzucha, głowy czy inne objawy fizyczne |
Zwróć więc uwagę, w jaki sposób lęk wpływa na codzienne funkcjonowanie. Jeśli maluch nie chce przechodzić przez ulicę, przy której mieszka pies, którego się boi, to zrozumiałe. To jego sposób, żeby unikać źródła strachu. Jeśli jednak przez wiele dni odmawia wyjścia z domu z obawy przed spotkaniem konkretnego psa gdziekolwiek, to lęk ogranicza już jego codzienność.
Lęki u dzieci – jak pomóc?
To trudne dla rodziców, kiedy widzą lęki u dzieci. Jak pomóc w takiej sytuacji? Nie jest możliwe, by jedną rozmową wytłumaczyć, skąd bierze się strach i w pełni mu zapobiec. Ważne jednak, żeby reagować spokojnie i spróbować przywrócić dziecku poczucie bezpieczeństwa.
Jak rozmawiać z dzieckiem o lęku?
Sprawdzają się otwarte pytania, na przykład „widzę, że ta burza Cię przestraszyła. Czym najbardziej? Co jest dla Ciebie najtrudniejsze?”. To pozwoli maluchowi wypowiedzieć się, nazwać swoje emocje. Możesz też powiedzieć „Rozumiem, że się boisz. Co mogę zrobić, żebyś poczuł się bezpieczniej?”. W ten sposób pokażesz maluchowi, że ma Twoje wsparcie.
Postaraj się stopniowo oswajać lęk. Ważne, żeby robić to małymi krokami. Jeśli dziecko boi się psów, możesz wspólnie z nim obejrzeć książkę, w której to właśnie psy są bohaterami. Następnie wybierz dla pociechy bajkę czy film o zwierzętach. Z czasem możesz zaproponować obserwowanie prawdziwego psa z daleka, a na następnym etapie zbliżenie się do niego.
Czego lepiej nie mówić przestraszonemu dziecku?
Są pewne komunikaty, których lepiej unikać. Choć mogą wydawać Ci się uspokajające to dla dziecka znaczą tyle, że nie rozumiesz jego lęku. Przyjrzyj się przykładom takich komunikatów i sposobom na ich zastąpienie.
- „Nie ma się czego bać” – lepiej powiedzieć „Widzę, że to cię przestraszyło”
- „Nie przesadzaj” – „Opowiedz mi, czego najbardziej się obawiasz”
- „Duże dzieci się nie boją” – „Każdy czasem się czegoś boi”
- „Przestań płakać” – „Jestem obok. Możesz ze mną zostać”
- „Przecież nic się nie dzieje” – „Zastanówmy się, co może ci pomóc”
Zmiana tych komunikatów pomaga maluchowi poczuć, że jego lęk jest traktowany poważnie.
Jak budować poczucie bezpieczeństwa?
W codzienności duże znaczenie dla budowania poczucia bezpieczeństwa ma przewidywalność. To właśnie dzięki niej pociecha wie, czego może się spodziewać w kolejnych etapach dnia. Zadbaj o rutynę, na przykład podobną porę snu czy krótki rytuał pożegnania przed przedszkolem.
Pomocna może być też wspólna zabawa. Taka, która będzie też stopniowo oswajać lęk. Jeśli maluch obawia się wizyty u lekarza, możesz odtworzyć z nim takie spotkanie przy wykorzystaniu pluszowych misiów lub lalek. Poszukaj też konkretnych książeczek, które poruszają temat lęku Twojej pociechy. Dzięki nim dziecko może spojrzeć na swoje obawy z perspektywy bohatera.
[[[PRODUKT:https://www.bobowozki.com.pl/cybex-sirona-g3-i-size-siedzisko-dla-dzieci-9-19-kg]]]
Ważne jest, by lęki oswajać stopniowo. Liczą się małe kroki i chwalenie już za próbę ich wykonania. Jeśli maluch boi się konkretnego psa, może przyjrzeć mu się przez okno samochodu, gdy przejeżdżacie obok. Ważne, by miał wtedy poczucie bezpieczeństwa i komfort, a w tym pomaga też dobrze dopasowany fotelik. Wygodę zapewniają różne pozycje odchylenia, które znajdziesz między innymi w modelu Cybex SIRONA G3.
Czego unikać, gdy dziecko się boi?
Sposób, w jaki rodzice reagują na lęk u dzieci, ma duże znaczenie w radzeniu sobie pociech z emocjami. Niektóre z zachowań mogą utrudnić maluchowi oswojenie się ze strachem. Lepiej unikać:
- wyśmiewania – to, co Tobie może wydawać się błahe, dla dziecka jest poważnym zagrożeniem (na przykład burza),
- zawstydzania – mówienie „Twój brat się nie bał” lub „dzieci w Twoim wieku się tego nie obawiają” może sprawić, że dziecko poczuje się gorsze,
- zmuszania do nagłej konfrontacji – przytrzymywanie malucha na siłę przy psie, którego się obawia, może zwiększyć lęk,
- bagatelizowania emocji – komunikat „Nie wiem, jak możesz się tego bać” sprawia, że dziecko czuje się niezrozumiane,
- okazywania własnej paniki – udawanie, że również panicznie się czegoś boisz, wzmacnia lęk u dziecka.
Dowiedz się także: Czym jest rozwój poznawczy dziecka i jak przebiega w pierwszych latach życia?
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Są różne rodzaje lęków u dzieci. Wiążą się z rozłąką z rodzicem, wyimaginowanymi potworami czy wyzwaniami w szkole. Ważne, by obserwować, czy stopniowo słabną, czy raczej przybierają na sile.
Jeśli lęki zaczynają kierować życiem dziecka, to warto wziąć pod uwagę konsultację ze specjalistą. To potrzebne, jeśli pociecha unika chodzenia do szkoły czy brania udziału w aktywnościach, które kiedyś sprawiały jej przyjemność. Wizyta u specjalisty może być też potrzebna, jeśli pociecha ma problemy z zasypianiem i często wybudza się w nocy.
Sygnałem do konsultacji są silne napady lęku, które wywołują fizyczne objawy bez jasnej przyczyny medycznej. Powtarzające się bóle głowy, brzucha czy wymioty warto skonsultować z lekarzem.
Już wiesz, czego boją się dzieci!
Lęki są naturalnym elementem rozwoju. To, czego boją się dzieci, zmienia się wraz z ich wiekiem. Niemowlę może reagować płaczem, gdy rodzice znikają mu z oczu, przedszkolak bać się duchów i ciemności, a uczeń stresować się egzaminem czy relacjami z rówieśnikami. Wiele z takich lęków jest naturalnych, choć nie wystąpią u każdego dziecka.
Ważne, żeby na niepokój pociechy reagować w spokojny sposób. Pomóż maluchowi nazwać emocje i stopniowo, bez pośpiechu oswajać się z lękiem. Zwróć uwagę, czy niepokój nie wpływa zbyt silnie na codzienne życie. Jeśli prowadzi do objawów fizycznych czy unikania szkoły, maluch może potrzebować wsparcia specjalisty.
Sprawdź na naszym blogu inne artykuły dotyczące rozwoju dziecka.
Zobacz też: Mamoza – co robić, gdy dziecko chce być tylko z mamą?
