Twoja pociecha zaczyna płakać i tęsknić, gdy tylko straci Cię z oczu? To może być objaw lęku separacyjnego. To zagadnienie, z którym mierzy się niemal każdy rodzic. Sprawdź, czym jest lęk separacyjny u dziecka, jakie są jego przyczyny i objawy, a także, w jaki sposób sobie z nim poradzić.
Spis treści
Lęk separacyjny u dziecka – najważniejsze informacje
- Lęk separacyjny to silny strach dziecka przed rozstaniem z rodzicem, zazwyczaj mamą. Stanowi naturalny etap rozwoju dziecka.
- Lęk separacyjny u niemowlaka jest powszechny, ale może występować też u kilkulatków.
- Jak wygląda lęk separacyjny u niemowląt? Objawy obejmują przede wszystkim płacz, krzyk, gdy rodzic znika z zasięgu wzroku dziecka, bóle głowy i brzucha, nudności, niechęć do zostawania z innym opiekunem.
- Lęk separacyjny u niemowląt w nocy może objawiać się problemami ze snem, częstym wybudzaniem, trudnościami z samodzielnym zasypianiem i chęcią spania z rodzicem.
- Gdy objawy lęku separacyjnego są długotrwałe, nasilają się i wpływają negatywnie na życie dziecka oraz rodziny, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
Lęk separacyjny to zupełnie normalny i powszechny etap życia niemowlęcia, choć nie u każdego dziecka jest on tak samo intensywny. Każdy rodzic w pewnym momencie musi mu jednak stawić czoła. Nie trwa długo, ale bywa bardzo absorbujący i męczący zarówno dla pociechy, jak i rodzica. Na czym dokładnie polega lęk separacyjny u dzieci? Jakie są jego objawy i w jaki sposób można sobie z nim poradzić? Wyjaśniamy w poniższym artykule.
Lęk separacyjny u dziecka – czym jest?
Lęk separacyjny u niemowląt to silny strach przed separacją z rodzicem, porzuceniem przez mamę oraz obawa, że gdy ta zniknie z pola widzenia dziecka, to już nigdy nie wróci. Występuje u każdego malca, choć może mieć różne nasilenie, a tym samym symptomy. U niektórych maluchów objawia się w bardzo widoczny, intensywny sposób, a u innych przechodzi niemal niezauważalnie.
Zdarzają się przypadki tęsknoty za tatą bądź innym członkiem rodziny, w zależności od stopnia przywiązania do rodzica. Zwykle jednak malec odczuwa zaburzenia lękowe związane ze strachem o utratę mamy – najważniejszej osoby w jego życiu.
Przyczyny i objawy lęku separacyjnego
Chociaż z perspektywy osoby dorosłej owe lęki i tęsknota mogą wydawać się absurdalne i niemające podstaw, to już z punktu widzenia smyka wygląda to zupełnie inaczej – jest bardzo logiczne. Strach wynika z faktu zdania sobie sprawy z indywidualności. Po przyjściu na świat noworodek przez długi czas nie zdaje sobie sprawy, że on i mama to dwie odrębne istoty. Dopiero około 7.-9. miesiąca zaczyna do niego docierać, że jest odrębną od rodzica jednostką.
Ta świadomość budzi w nim instynktowny strach w sytuacji, kiedy mama znika z pola widzenia. Jego poczucie bezpieczeństwa zostaje zachwiane. Smyk nie zdaje sobie jeszcze sprawy, że ukochana mama nie przestaje istnieć, kiedy znika mu z oczu, tylko po prostu wyszła do łazienki albo sypialni. Kiedy mama jest w zasięgu wzroku, dziecko wie natomiast, że nie ma się czego obawiać.
Lęk separacyjny u dzieci może przejawiać się na różne sposoby. Najczęstszym symptomem jest płacz. Kiedy mama znika z zasięgu wzroku dziecka, zaczyna ono płakać. Jest to widoczne zarówno w dzień, jak i w nocy. W porze nocnej strach ten może skutkować nawet wybudzeniami, krzykiem i silnym płaczem. Co istotne, lęk przejawia się płaczem za konkretną osobą i nie wynika z tęsknoty za obecnością sensu stricto. To oznacza, że zwykle dziecku bardzo trudno jest w ogóle pozostać z jakimkolwiek innym opiekunem niż mama, np. tatą czy babcią, nawet przez kilkanaście minut.
Poszukujesz najlepszych akcesoriów dla niemowlęcia? Zobacz asortyment BoboWózki: wózek 3w1 Cybex Priam 4.0 z fotelikiem Cybex Cloud T i-Size oraz wózek 3w1 Bebetto Loren Premium Class z fotelikiem Cybex Cloud G i-Size.
Sprawdź też: Mamoza – co robić, gdy dziecko chce być tylko z mamą?
Na czym polega lęk separacyjny? Niemowlę a objawy lęku separacyjnego
Lęk separacyjny występuje u niemowląt zazwyczaj między 7. a 9. miesiącem życia. Dotyczy przede wszystkim mamy, bo to z nią zazwyczaj dziecko jest najbardziej związane. Bardzo często zdarza się, że nawet najbardziej uśmiechnięty i radosny malec zaczyna reagować płaczem, kiedy mama znika mu z oczu. Nie ma przy tym znaczenia, czy zostanie z innych ukochanym członkiem rodziny. To jednak normalna sytuacja, a etap lęku separacyjnego należy po prostu oswoić i przeczekać.
To, w jaki sposób brzdąc przejdzie przez ten okres w życiu, zależy przede wszystkim od działań, które podejmą rodzice, a także indywidualnego charakteru pociechy. Kiedy mija lęk separacyjny? W naturalny sposób powinien zaniknąć po około kilku tygodniach od zauważenia pierwszych symptomów.
Objawy lęku separacyjnego u niemowląt to głównie:
- intensywny płacz i ataki paniki w sytuacji rozłąki z rodzicem albo wówczas, gdy znika on z pola widzenia dziecka;
- problemy z zasypianiem, wybudzanie się z płaczem w nocy;
- utrata apetytu;
- unikanie kontaktu, strach i nieśmiałość w stosunku do obcych osób.
Jak wygląda lęk separacyjny u 2-latka?
Lęk separacyjny u dwulatka to również całkiem normalne zjawisko, choć trudne i uciążliwe zarówno dla dziecka, jak i rodziców. W tym czasie maluszek dopiero zaczyna rozumieć, że obiekty są stałe, a ukochana mama nadal istnieje, nawet wtedy, kiedy znika mu z oczu. Z tej przyczyny nawet krótkie rozstania są dla niego trudne.
Do najczęstszych objawów lęku separacyjnego u 2-latka zalicza się:
- krzyk, płacz i głośne protesty przy próbie odejścia rodzica,
- niechęć do zostawania w żłobku albo u opiekuna innego niż (zazwyczaj) ukochana mama,
- trudności z samodzielnym zasypianiem,
- trzymanie się rodzica przy próbie odejścia,
- próby podążania za rodzicem i towarzyszenia mu w każdej jego aktywności,
- niechęć do pozostawania w pomieszczeniu, w którym nie ma mamy,
- bóle brzucha lub głowy spowodowane nieobecnością rodzica.
Lęk separacyjny u 3-latka – objawy i przyczyny
Wiesz już, że najzupełniej normalny i powszechny jest lęk separacyjny u niemowląt i dwulatków. Kiedy występuje u starszych dzieci, może (choć nie musi) być powodem do niepokoju. Lęk separacyjny u 3-latka czy 4-latka nie musi Cię zatem martwić. Często wynika bowiem ze zmian w życiu związanych z pójściem do żłobka lub przedszkola. Dla wielu kilkulatków to czas, kiedy po raz pierwszy muszą rozstać się na dłużej z mamą i pozostać przez kilka godzin pod opieką kogoś obcego, w nowym dla nich środowisku.
Każde dziecko jest zaniepokojone taką nową dla niego sytuacją, co przejawia się zazwyczaj płaczem. To zupełnie normalne. Wraz z procesem adaptacji w placówce dziecko uczy się istnienia w nowej rzeczywistości – tego, że rodzic idzie do pracy, a ono do przedszkola, z którego po pewnym czasie zostanie przez rodzica odebrane.
Do przyczyn lęku separacyjnego u 3-latków należą też duże zmiany w codziennej rutynie i środowisku. Szczególne emocje może budzić właśnie pójście do przedszkola, zwłaszcza u dzieci, które wcześniej nie uczęszczały do żłobka i rozpoczęcie nauki w placówce jest dla nich pierwszym tak poważnym i długim “rozstaniem” z rodzicem. Innym powodem mogą być też traumatyczne lub mocno stresujące wydarzenia życiowe. Warto też pamiętać, że lęk separacyjny u 3-latka może być naturalnym etapem rozwoju przywiązania – maluchy coraz lepiej rozumieją, że rodzic może odejść na pewien czas, jednak wciąż trudno im to zaakceptować.
Prawidłowym mechanizmem w emocjonalnym rozwoju brzdąca jest krótkotrwałe przeżywanie lęku separacyjnego (przy czym pod pojęciem „krótkotrwałe” może kryć się zarówno czas kilkunastu minut, jak i kilku godzin). W tym czasie dziecko próbuje sobie poradzić z zaistniałą sytuacją – zwykle wystarczą mu zapewnienia pań opiekunek, że rodzice przyjdą po nie do przedszkola. Kiedy jednak lęk separacyjny trwa dłużej i intensywniej, najlepiej skonsultuj się z dziecięcym psychologiem, który pomoże Wam poradzić sobie z tą trudną sytuacją.
Objawy lęku separacyjnego u 3-latka to przede wszystkim:
- silne napady płaczu i złości, gdy dochodzi do rozmów o przedszkolu i prób zachęcania dziecka do pozostania w placówce;
- objawy psychosomatyczne, takie jak biegunki, wymioty, bóle głowy i brzucha, koncentrowanie się wyłącznie na kwestii rozstania z mamą i problemy ze skupieniem się na innych zagadnieniach;
- odmowa wspólnej zabawy z rówieśnikami, rozmów z opiekunkami;
- ataki paniki, wybuchy strachu, gniewu i złości, bardzo silny płacz i emocje towarzyszące rozstaniu z rodzicem;
- przywieranie do rodzica przy rozstaniu;
- trudności z zasypianiem i problemy ze snem, częste wybudzanie nocne z krzykiem i płaczem, że dziecko nie chce iść nazajutrz do przedszkola. Malec często nie chce spać bez rodzica.
Czytaj również: Jak nauczyć dziecko spać w łóżeczku? 10 wskazówek
Czym charakteryzuje się lęk separacyjny u 4-latka?
A jak wygląda u starszego smyka lęk separacyjny? Dziecko 4-letnie nadal może doświadczać lęku separacyjnego, choć zazwyczaj przeżywa jego objawy mniej intensywnie niż młodsza pociecha. Zwykle przyczyną tego stanu są zmiany i nowe sytuacje życiowe, w tym przede wszystkim pójście do przedszkola, ale też np. wakacje u dziadków czy zmiana opiekuna. Lęk separacyjny u dziecka mogą też wywołać sytuacje stresogenne, takie jak zmiana pracy rodzica czy konflikty rodzinne. W tym wieku maluchy coraz lepiej rozumieją świat, jednak ich uczucia i emocje są często na tyle silne, że mogą wywoływać duży stres, zwłaszcza przy rozstaniu z mamą.
Objawy lęku separacyjnego u 4-latka to przede wszystkim:
- głośny płacz, krzyki i bunt przy rozstaniu z rodzicem;
- przywieranie do mamy lub taty, proszenie, aby rodzic “nie odchodził”, a niekiedy nawet pójście za rodzicem;
- bóle głowy lub brzucha, nudności;
- problemy ze snem, nocne wybudzanie, niechęć do spania bez rodzica;
- niechęć do zabaw i kontaktów z nowymi kolegami w przedszkolu.
U kilkulatków niekiedy pojawiają się zachowania regresywne, czyli powrót do wcześniejszych zachowań czy przyzwyczajeń, takie jak ssanie smoczka, nocne wstawanie czy chęć picia z butelki.
Można wyróżnić kilka powodów występowania lęku separacyjnego u dwu-, trzy- czy kilkulatków. Do najpowszechniejszych należą przyczyny:
- środowiskowe – wynikają z nadopiekuńczości rodziców;
- psychologiczne – dotyczą maluchów, które są emocjonalnie nadwrażliwe;
- biologiczne – mogą wystąpić u dzieci, których rodzice cierpią na zaburzenia psychiczne bądź lękowe.
Lęk separacyjny u starszych przedszkolaków
U starszych malców lęki separacyjne nie są powszechne. Szacuje się, że występują u około 2-4% dzieci, najczęściej dziewczynek. Przyczyny ich występowania mogą być różne.
Powodem może być na przykład odrzucenie, odseparowanie albo śmierć bliskiej osoby, zmiana miejsca zamieszkania czy zmiana przedszkola, a tym samym środowiska. Lęk separacyjny u 6-latka może też wynikać ze zbyt bliskiej relacji z nadopiekuńczymi rodzicami.
Uwaga! Nie lekceważ symptomów lęku separacyjnego. Dokładnie obserwuj pociechę i jeśli zauważysz częste i intensywne objawy lęku separacyjnego u starszego dziecka, skonsultuj się z dziecięcym psychologiem. Lęki separacyjne nabierają charakteru zaburzenia, kiedy są bardzo silne, a nawet utrudniają prawidłowe funkcjonowanie. Mogą też świadczyć o zaburzeniu, gdy są niewspółmierne do wieku.
U starszych dzieci objawy lęku separacyjnego to między innymi:
- płaczliwość przy rozłące z rodzicem,
- problemy ze snem;
- zmniejszenie lub utrata apetytu;
- nieśmiałość i trudności w kontaktach z nieznajomymi;
- bóle głowy, brzucha, biegunka, wymioty występujące podczas rozłąki z rodzicami;
- niechęć do opuszczania domu, w tym chodzenia do szkoły bądź przedszkola;
- niechęć do spania poza domem;
- ciągłe martwienie się o zdrowie i życie rodzica.
Lęk separacyjny u 8-latka – jak wygląda?
Lęk separacyjny u starszych dzieci i nastolatków najczęściej ma charakter przewlekły, zwłaszcza w przypadku pociech, u których stwierdzono fobię szkolną. Jej źródłem jest zresztą w wielu przypadkach właśnie lęk separacyjny. Niestety, część osób, u których w wieku szkolnym stwierdzono fobię, ma również zaburzenia lękowe w życiu dorosłym. Osoby te doświadczają nierzadko trudności w życiu zawodowym i w relacjach z innymi ludźmi. Dlatego tak ważne jest, aby działać szybko i możliwie najwcześniej, po zauważeniu pierwszych objawów. To pozwoli rozpocząć leczenie, a tym samym wpłynie na komfort życia rodziny.
Jak może objawiać się lęk separacyjny u dzieci w wieku szkolnym? Do częstych symptomów należą:
- drażliwość, nadwrażliwość, nadmierna emocjonalność;
- wycofanie, płaczliwość;
- objawy somatyczne, takie jak mdłości, dolegliwości bólowe głowy i brzucha, pojawiające się przede wszystkim przed rozstaniem z rodzicem;
- duża niechęć do chodzenia do szkoły, poszukiwanie wymówek pozwalających zostać w domu;
- bardzo częste dopytywanie o godzinę powrotu rodzica i plan dnia;
- trudności z zasypianiem, częste wybudzanie, chęć zasypiania tylko w obecności rodzica;
- niechęć do nocowania poza domem, np. na wycieczce szkolnej.
Sposoby na radzenie sobie z lękiem separacyjnym
Wiesz już, jakie są objawy lęku separacyjnego i kiedy stanowią powód do niepokoju wymagający pomocy specjalisty. W przypadku niemowląt nie ma potrzeby leczenia – to etap, który samoczynnie mija. Można go natomiast oswoić. Sprawdź, jak to zrobić:
- wychodź z pokoju na kilka minut, dbając o to, aby w tym czasie malec został z tatą, babcią czy starszym rodzeństwem;
- wychodząc, zostaw dziecku przedmiot nasiąknięty Twoim zapachem, np. apaszkę albo koszulkę. Wykorzystaj to, że maluszek nie tylko widzi i słyszy rodzica, ale też wyczuwa jego obecność innymi zmysłami;
- uśmiechaj się, żegnając się z dzieckiem. Nie pozwól, by smyk wyczuł Twoje zdenerwowanie, niepokój albo smutek;
- porozmawiaj z dzieckiem i wytłumacz mu, że niedługo wrócisz i co wtedy będziecie razem robić;
- nie zostawiaj dziecka, gdy jest zmęczone, głodne i źle się czuje;
- bądź konsekwentna i jeśli musisz wyjść z domu, zrób to;
- pobaw się z dzieckiem w „a kuku”, czyli zabawę, podczas której odkrywasz i chowasz twarz. W ten sposób dziecko oswaja się z tym, że nie widzi Twojej twarzy.
Bądź cierpliwa. W oswajaniu lęków wskazana jest metoda małych kroczków. Zacznij zatem od wychodzenia z pokoju na kilka minut, zabawy w „a kuku” i tłumaczenia sytuacji, aby oswoić pociechę z tym, co nieuniknione.
Uwaga! Jeżeli pomimo stosowania powyższych wskazówek, Twoja pociecha nadal bardzo mocno odczuwa lęk separacyjny, skonsultuj się z lekarzem pediatrą bądź psychologiem dziecięcym.
Lęk separacyjny – kiedy należy się niepokoić?
Lęk separacyjny dziecka to naturalny etap jego rozwoju, zwłaszcza u niemowląt i kilkulatków. Zazwyczaj nie należy się nim niepokoić, a jego objawy – choć uciążliwe i trudne zarówno dla dziecka, jak i rodzica, mijają. Odpowiednie wsparcie ze strony dorosłych sprawia, że lęk separacyjny stopniowo słabnie wraz z wiekiem i przyzwyczajaniem się malca do nowej sytuacji. Jeśli nie wpływa znacząco na codzienne funkcjonowanie pociechy i rodziny oraz ma przejściowy charakter i z czasem słabnie, to nie stanowi powodu do niepokoju. Nie jest też powodem do obaw, gdy pojawia się głównie w nowych sytuacjach, np. w przypadku pójścia do przedszkola, a także kiedy dziecko po rozstaniu z rodzicem względnie szybko się uspokaja.
Bywają jednak sytuacje, gdy lęk separacyjny może wymagać większej uwagi i wsparcia rodzica lub konsultacji ze specjalistą. Do niepokojących objawów wymagających konsultacji należą:
- lęk separacyjny utrzymujący się długi czas (wiele tygodni, a nawet miesięcy) bez widocznej poprawy;
- intensywne objawy somatyczne towarzyszące lękowi, np. silne bóle głowy czy brzucha, częste wymioty;
- lęk, który się nasila, zamiast słabnąć, pomimo wsparcia rodziców i wprowadzenia w życie codziennej rutyny;
- lęk bardzo intensywny, nieadekwatny do wieku dziecka;
- znaczny regres rozwojowy i długotrwałe wycofanie społeczne, apatia i smutek u dziecka;
- lęk, który utrudnia codzienne funkcjonowanie, np. dziecko chce spać tylko z mamą, nie chce zostawać z opiekunami innymi niż rodzice czy też odmawia chodzenia do przedszkola.
Dokładnie obserwuj dziecko i jego reakcje. Gdy zauważysz długotrwałe, nasilające się objawy tęsknoty u dziecka, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym. Specjalista pomoże właściwie ocenić sytuację i zaproponuje odpowiednie formy pomocy dziecku. Ponadto zadbaj o to, aby zapewnić smykowi poczucie bezpieczeństwa, spokój i przewidywalność na co dzień – w przypadku młodszych i starszych dzieci niezwykle ważna jest rutyna i stały plan dnia. Dużo rozmawiaj z dzieckiem, zwłaszcza o emocjach i uczuciach, starając się je objaśniać i normalizować.
Zaburzenia lękowe u starszych dzieci
Poproś o poradę specjalistę także w przypadku starszych dzieci, u których zaobserwujesz zaburzenia lękowe. Leczenie lęku separacyjnego bywa długotrwałym procesem. W przypadku starszych dzieci w proces leczenia powinna być również zaangażowana placówka (przedszkole bądź szkoła), do której uczęszcza latorośl.
Leczenie lęku separacyjnego bazuje na poradnictwie psychologicznym obejmującym najczęściej psychoterapię (np. w nurcie poznawczo-behawioralnym) oraz psychoedukacji dziecka i rodziców. Jeśli lęk separacyjny występuje z powodu problemów rodzinnych, wówczas zaleca się przeprowadzenie terapii rodzinnej. Kiedy nie mija lęk separacyjny, a nawet się nasila, pomocna może okazać się też farmakoterapia. Pamiętaj jednak, że powinna ona stać się dodatkiem, a nie jedyną formą leczenia zaburzeń lękowych.
Uwaga! Niezależnie od wieku malca i przyczyn lęku separacyjnego, brzdąc powinien czuć, że ma wsparcie w rodzicach. W procesie oswajania lęku u maluszków, jak i leczenia u starszych dzieci, ważne jest, aby miały one pewność, że nie są same.
Lęk separacyjny u niemowląt i starszych smyków to naturalny etap w rozwoju dziecka i zazwyczaj nie stanowi powodu do niepokoju. Pamiętaj jednak o tym, że jego czas trwania, intensywność, jak również wpływ na codzienne życie dziecka i całej rodziny to sygnały, których nie należy lekceważyć. Uważnie obserwuj pociechę, aby w razie potrzeby móc jak najszybciej zareagować i zapewnić jej odpowiednie wsparcie.
Lęk separacyjny u dzieci – kilka słów na koniec
Lęk separacyjny u najmłodszych dzieci to powszechne zjawisko, które zazwyczaj mija samoczynnie po pewnym czasie. Jeśli jednak zauważysz u swojej pociechy silne objawy lękowe, jak najprędzej skorzystaj z porady specjalisty.
Uwaga! Przedstawione porady nie zastąpią opieki lekarza!
Jak Twoja pociecha przeszła okres lęku separacyjnego? Czy był on bardzo widoczny i angażujący, czy raczej minął spokojnie? Podziel się z nami swoimi doświadczeniami w komentarzu. Zobacz również bogaty asortyment sklepu BoboWózki. Sprawdź sprzęty i akcesoria od najlepszych marek. W sprzedaży mamy produkty wybrane przez ekspertów. Zobacz bogatą gamę wózków i fotelików (szczególnie polecamy wózek 3w1 Cybex Balios S Lux 2.0 z fotelikiem Cloud T i-Size), leżaczków, łóżeczek, bujaczków i wielu innych produktów, które zachwycą Cię funkcjonalnością i designem.
Zobacz też: Czym jest drzemka kontaktowa i kiedy warto ją stosować?
Źródła:
